William James was een groot pionier op het gebied van de psychologie van de religie. Zijn boek The Varieties of Religious Experience, dat in 1902 verscheen, werd vele malen herdrukt. De grote betekenis van dit werk, ligt in het feit dat James uitgaat van de religieuze ervaring. Kerk en dogma laat hij terzijde. Aan de hand van een unieke verzameling autobiografisch materiaal gaat hij de religieuze verschijnselen na, voor zover ze het innerlijk van de mens betreffen. Deze geven een treffend beeld van de menselijke mogelijkheden. James bespreekt de werkelijkheid van het onzienlijke, de optimistische en de pessimistische religieuze houding, de gespleten persoonlijkheid, het verschijnsel bekering, en het terrein van de mystiek. Zijn schrijftrant is zeer helder en tegelijk genuanceerd, objectief en toch persoonlijk betrokken bij het onderwerp.